संसार दोघांचाही... त्यागही दोघांचाच..."आजकाल अनेकदा ऐकायला मिळतं... "मी काय मोलकरीण आहे का? मीच सगळं करते... मी हे केलं, मी ते केलं..." हे ऐकताना एक प्रश्न मात्र मनात नक्की येतो...

"संसार दोघांचाही... त्यागही दोघांचाच..."

आजकाल अनेकदा ऐकायला मिळतं... "मी काय मोलकरीण आहे का? मीच सगळं करते... मी हे केलं, मी ते केलं..." हे ऐकताना एक प्रश्न मात्र मनात नक्की येतो...

घरातील स्त्री सकाळी डोळे उघडल्यापासून रात्री सर्वजण झोपेपर्यंत स्वतःसाठी नव्हे, तर आपल्या माणसांसाठी जगत असते. तिच्या दिवसाची सुरुवात इतरांच्या गरजांनी होते आणि शेवटही त्यांच्याच काळजीत होतो.

तिच्या हातचं अन्न सगळ्यांच्या पोटात जातं, पण तिच्या मनात काय चाललं आहे, हे विचारायला मात्र फार कमी जण थांबतात. तिच्या श्रमांना अनेकदा "कर्तव्य" म्हणून पाहिलं जातं, पण त्या कर्तव्यात तिचं प्रेम, त्याग आणि निःस्वार्थ भाव दडलेला असतो.

 अनेकदा हे वाक्य ऐकायला मिळतं — "मी काय मोलकरीण आहे का? मीच सगळं करते... मी हे केलं, मी ते केलं..." हे वाक्य केवळ रागातून नसतं, तर कधी थकवा, कधी अपेक्षाभंग आणि कधी न मिळालेल्या कौतुकातूनही बाहेर पडतं.

पण एक गोष्ट तितकीच खरी आहे की घर हे एका व्यक्तीच्या कष्टावर उभं राहत नाही. घरात स्त्रीचं योगदान अमूल्य आहेच; पण पुरुषही दिवसभर कष्ट करून कुटुंबासाठी स्वतःच्या अनेक इच्छा बाजूला ठेवतो. दोघांच्याही त्यागामुळेच घर टिकून राहतं.

अपवाद प्रत्येक ठिकाणी असतात. काहीजण स्वतः केलेल्या कामाचा वारंवार उल्लेख करतात, तर काहीजण आयुष्यभर न बोलता आपली जबाबदारी निभावत राहतात. खरं मोठेपण आपण किती केलं हे सांगण्यात नसून, एकमेकांच्या कष्टांची दखल घेण्यात असतं.

नात्यात "मी" वाढला की वाद वाढतात; "आपण" वाढलं की प्रेम वाढतं. संसार हा स्पर्धेचा विषय नाही की कोण जास्त करतं. तो सहकार्याचा प्रवास आहे, जिथे दोघांनीही एकमेकांच्या कष्टांचा सन्मान केला पाहिजे.

घर सांभाळणं जितकं महत्त्वाचं आहे, तितकंच घरासाठी बाहेर पडून कष्ट करणंही महत्त्वाचं आहे. घरातील कर्ता पुरुष पहाटे घराबाहेर पडतो, दिवसभर उन्हात, पावसात, ताणतणावात काम करतो. स्वतःच्या इच्छा, थकवा, वेदना मनातच दाबून ठेवतो. कारण त्याला माहीत असतं की त्याच्या मागे त्याचं कुटुंब उभं आहे.

तो निर्धास्तपणे बाहेर पडतो, कारण त्याला विश्वास असतो की घराची जबाबदारी त्याची पत्नी समर्थपणे सांभाळत आहे. आणि पत्नीही घर, मुलं, सासू-सासरे, नातीगोती या सगळ्यांची जबाबदारी प्रेमाने निभावत असते.

पण फरक एवढाच... अनेकदा पुरुष आपल्या कष्टांचा हिशेब मांडत नाही. तो रोज कमावतो, खर्च करतो, कुटुंबासाठी झटतो; पण प्रत्येक वेळी "मी हे केलं... मी ते केलं..." असं सांगत फिरत नाही. त्याच्यासाठी कुटुंबाचं सुख हाच त्याच्या कष्टांचा मोबदला असतो.

याचा अर्थ स्त्रीचे कष्ट कमी आहेत, असा अजिबात नाही. घरातील स्त्रीचाही त्याग, प्रेम आणि परिश्रम अमूल्यच आहेत. पण संसार हा एकमेकांवर उपकार दाखवण्याचा नाही, तर एकमेकांना आधार देण्याचा प्रवास आहे.

त्याचप्रमाणे, घरातील पुरुषही कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्या पेलण्यासाठी आयुष्यभर कष्ट करत असतो. अनेकदा स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवून तो कुटुंबाच्या भविष्याचा विचार करत राहतो.

म्हणून घर चालतं ते स्त्रीच्या मायेने आणि पुरुषाच्या मेहनतीने. दोघांच्याही त्यागाचा, प्रेमाचा आणि योगदानाचा आदर झाला, तरच संसार खऱ्या अर्थाने सुखी होतो.

घरात काम करणारी स्त्री मोलकरीण नसते आणि घरासाठी झटणारा पुरुष फक्त पैसा कमावणारी व्यक्ती नसतो. दोघेही त्या घराचे खरे आधारस्तंभ असतात. 

म्हणून "मी" ऐवजी "आपण" हा शब्द जपला, तर संसार अधिक सुंदर होईल. कारण घर हे कोणाच्या एकट्याच्या कष्टाने उभं राहत नाही... स्त्रीच्या मायेने आणि पुरुषाच्या मेहनतीनेच घराला घरपण येतं. 

खरं तर संसारात कोण मोठं आणि कोण लहान नसतं. घर चालतं ते दोघांच्या विश्वासावर, प्रेमावर आणि त्यागावर. एकाने केलेल्या कष्टांची दुसऱ्याने दखल घेतली, तर नात्यातील गोडवा कायम राहतो.

जिथे "मीपणाचा" त्याग स्त्री आणि पुरुष दोघेही करतात, जिथे कष्टांचा हिशेब नसतो तर प्रेमाची उब असते, जिथे अहंकाराऐवजी समजूतदारपणा आणि एकमेकांबद्दलचा आदर असतो, तिथेच घराला स्वर्गाचं रूप प्राप्त होतं. कारण सुखी संसार हा एकट्याच्या त्यागावर उभा राहत नाही; तो दोघांच्या निःस्वार्थ प्रेमाने, परस्पर विश्वासाने आणि "मी" ऐवजी "आपण" या एका शब्दाने फुलत असतो. 

लेखिका 

श्रद्धा मंगेश कोल्हटकर (डगवार) अमरावती 

8766540513